(Gross Domestic Product) म्हणजे काय?
GDP म्हणजे देशात एका वर्षात तयार झालेल्या सर्व वस्तू आणि सेवांचे एकूण आर्थिक मूल्य.
सोप्या शब्दात:
भारतामध्ये एका वर्षात शेतकरी, उद्योग, दुकाने, सेवा क्षेत्र यांनी जे उत्पादन केले त्याची एकूण किंमत म्हणजे GDP.
उदा:
- शेतमाल
- कारखान्यांचे उत्पादन
- बँक सेवा
- शिक्षण, आरोग्य सेवा
हे सगळे मिळून GDP ठरतो.
👉 अधिक माहिती (RBI):
https://www.rbi.org.in
https://www.mospi.gov.in
GNP (Gross National Product) म्हणजे काय?
<img src=”https://images.unsplash.com/photo-1554224155-6726b3ff858f” alt=”National income concept” />
GNP म्हणजे देशातील लोकांनी देशात आणि परदेशात मिळवलेले एकूण उत्पन्न.
सूत्र:
GNP = GDP + परदेशातून मिळालेले उत्पन्न – परदेशींना दिलेले उत्पन्न
उदा:
- भारतीय कंपनीने अमेरिकेत कमावलेला नफा → GNP मध्ये धरला जातो
- भारतात असलेल्या विदेशी कंपनीचा नफा → वजा केला जातो
NNP (Net National Product) म्हणजे काय?
NNP म्हणजे GNP मधून घसारा (Depreciation) वजा केल्यानंतर मिळणारे उत्पन्न.
सोप्या भाषेत:
मशीन, इमारत, रस्ते झिजल्यामुळे होणारा खर्च वजा करून उरलेले उत्पन्न म्हणजे NNP.
सूत्र:
NNP = GNP – घसारा (Depreciation)
NI (National Income) म्हणजे काय?
National Income म्हणजे देशातील नागरिकांना प्रत्यक्षात मिळालेले उत्पन्न.
यामध्ये समाविष्ट असते:
- पगार
- भाडे
- व्याज
- नफा
हे देशाच्या आर्थिक स्थितीचे खरे चित्र दाखवते.
PCI (Per Capita Income) म्हणजे काय?
<img src=”https://images.unsplash.com/photo-1580519542036-c47de6196ba5″ alt=”Per capita income” />
PCI म्हणजे प्रति व्यक्ती उत्पन्न.
सूत्र:
PCI = National Income ÷ देशाची लोकसंख्या
यावरून कळते:
- देशातील लोक किती श्रीमंत आहेत
- जीवनमान कसे आहे
- गरिबी किती आहे
PCI जास्त असेल तर देश आर्थिकदृष्ट्या मजबूत मानला जातो.
📌 GDP, GNP, NNP, NI, PCI यातील फरक (थोडक्यात)
| घटक | अर्थ |
|---|---|
| GDP | देशात तयार झालेले उत्पादन |
| GNP | देशातील लोकांचे एकूण उत्पन्न |
| NNP | घसारा वजा करून उरलेले उत्पन्न |
| NI | नागरिकांना मिळालेले प्रत्यक्ष उत्पन्न |
| PCI | प्रति व्यक्ती उत्पन्न |
भारतासाठी याचे महत्त्व काय?
हे सर्व आकडे वापरले जातात:
- अर्थसंकल्प तयार करताना
- योजना आखताना
- गरिबी मोजताना
- रोजगार धोरण ठरवताना
- विकास दर मोजताना
सरकार या आधारावर योजना आणते जसे:
- प्रधानमंत्री गरीब कल्याण योजना
- रोजगार हमी योजना
- शेतकरी योजना
👉 अधिकृत सरकारी माहिती:
https://www.india.gov.in
https://www.mospi.gov.in
थोडक्यात पण महत्वाचे
GDP, GNP, NNP, NI आणि PCI हे शब्द फक्त अर्थतज्ञांसाठी नाहीत, तर सामान्य नागरिकांसाठीही महत्त्वाचे आहेत.
हे आकडे देशाची आर्थिक स्थिती, लोकांचे जीवनमान आणि सरकारची धोरणे ठरवण्यासाठी उपयोगी पडतात.
जर आपला GDP वाढत असेल आणि PCI वाढत असेल तर समजावे की देश प्रगती करत आहे.
