👉 नाममात्र GDP (Nominal GDP)
👉 वास्तविक GDP (Real GDP)
दोन्ही ऐकायला सारखे वाटतात, पण त्यांचा अर्थ आणि उपयोग वेगळा आहे. चला तर मग अगदी सोप्या मराठीत समजून घेऊया.
GDP म्हणजे काय?
GDP म्हणजे एका वर्षात देशात तयार झालेल्या सर्व वस्तू व सेवांचे एकूण आर्थिक मूल्य.
GDP विषयी अधिक माहिती पाहा:
🔗 External Resource: https://www.investopedia.com/terms/g/gdp.asp
नाममात्र GDP म्हणजे काय? (Nominal GDP)
नाममात्र GDP म्हणजे कोणत्याही वर्षात उत्पादन झालेले मूल्य त्या वर्षाच्या चालू बाजारभावात मोजलेले GDP.
यामध्ये:
- महागाई (Inflation) धरली जात नाही
- फक्त त्या वर्षाचे बाजारभाव वापरले जातात
- किंमत वाढली तरी GDP जास्त दिसतो
उदाहरण:
समजा 2024 मध्ये 1 किलो तांदूळ = ₹40
2025 मध्ये 1 किलो तांदूळ = ₹50
जर उत्पादन समान असेल तरी:
- 2024 चा GDP कमी
- 2025 चा GDP जास्त दिसेल
कारण किंमत वाढली आहे, उत्पादन नाही.
म्हणजेच, नाममात्र GDP = उत्पादन + किंमतींचा प्रभाव
वास्तविक GDP म्हणजे काय? (Real GDP)
वास्तविक GDP म्हणजे महागाईचा परिणाम वजा करून मोजलेला GDP.
यामध्ये:
- Inflation (महागाई) काढून टाकली जाते
- एका ठराविक base year च्या किमती वापरल्या जातात
- देशाची खरी आर्थिक वाढ समजते
उदाहरण:
जर उत्पादन तेवढेच असेल पण किंमत वाढली असेल, तरी:
- वास्तविक GDP बदलणार नाही
कारण तो फक्त उत्पादनावर आधारित असतो.
म्हणजेच, वास्तविक GDP = खऱ्या अर्थाने आर्थिक वाढ
महागाईविषयी अधिक वाचा:
🔗 External Resource: https://www.investopedia.com/terms/i/inflation.asp
नाममात्र GDP व वास्तविक GDP मधील फरक
| घटक | नाममात्र GDP | वास्तविक GDP |
|---|---|---|
| किंमतींचा परिणाम | धरला जातो | धरला जात नाही |
| महागाईचा प्रभाव | असतो | नसतो |
| आर्थिक वाढ मोजणे | अचूक नाही | अचूक |
| उपयोग | तुलना कमी उपयोगी | धोरणांसाठी उपयुक्त |
सरकार कोणता GDP वापरते?
सरकार व अर्थतज्ज्ञ प्रामुख्याने वास्तविक GDP वापरतात कारण:
- देशाची खरी प्रगती कळते
- विकास दर (Growth Rate) मोजता येतो
- बजेट व आर्थिक धोरण ठरवता येते
भारतीय अर्थव्यवस्थेची माहिती:
🔗 External Resource: https://www.mospi.gov.in
महागाईचा GDP वर परिणाम
महागाई वाढली तर:
- नाममात्र GDP वाढतो
- पण वास्तविक GDP फारसा वाढत नाही
यामुळे लोकांना वाटते अर्थव्यवस्था वाढतेय, पण प्रत्यक्षात खरेदीशक्ती कमी झालेली असते.
विद्यार्थ्यांसाठी सोपी आठवण
👉 Nominal GDP = चालू किमतींवर आधारित
👉 Real GDP = महागाई वजा करून मोजलेला GDP
असं लक्षात ठेवा:
“किंमत वाढली तर Nominal वाढतो, उत्पादन वाढले तर Real वाढतो.”
थोडक्यात पण महत्वाचे
नाममात्र GDP आणि वास्तविक GDP हे दोन्ही आर्थिक मोजमापासाठी महत्त्वाचे आहेत. पण देशाची खरी आर्थिक स्थिती समजण्यासाठी वास्तविक GDP अधिक विश्वासार्ह आहे. म्हणूनच अर्थसंकल्प, धोरणे आणि विकासदर ठरवताना वास्तविक GDP चा आधार घेतला जातो.
आज आपण रोज बातम्यांमध्ये GDP वाढ, महागाई, विकासदर असे शब्द ऐकतो. हे समजून घेतल्यावर अर्थव्यवस्थेचे चित्र अधिक स्पष्ट होते.
