अर्ज कसा व कुठे करावा ?(संजय गांधी निराधार अनुदान योजना)

संजय गांधी निराधार अनुदान योजना

Sanjay Gandhi Destitute Grant Scheme ही महाराष्ट्र शासनाच्या सामाजिक न्याय व विशेष सहाय्य विभागाची राज्यस्तरावर चालवली जाणारी योजना आहे. तिचा मुख्य उद्देश गरिब, निराधार व सामाजिकदृष्ट्या दुर्बल लोकांना आर्थिक सहाय्य पुरवणे हा आहे.

---

पात्रता (Eligibility)

योजनेचा लाभ खालील प्रवर्गातील व्यक्तींना मिळू शकतो:

✔ निराधार पुरुष व महिला (18 ते 65 वर्षे)
✔ अनाथ मुले
✔ अपंग व्यक्ती (सर्व श्रेणी)
✔ क्षयरोग, कर्करोग, एड्स, कुष्ठरोग ज्यामुळे स्वतःचा उपार्जन चालवू शकत नाही
✔ निराधार विधवा
✔ घटस्फोट प्रक्रियेत किंवा पोटगी न मिळालेल्या घटस्फोटीत महिला
✔ अत्याचारित किंवा वेश्याव्यवसायातून मुक्त झालेले महिला
✔ तृतीयपंथी व्यक्ती
✔ देवदासी समाजातील व्यक्ती
✔ ३५ वर्षांवरील अविवाहीत महिला
✔ तुरूंगात शिक्षा भोगत असलेल्या कैद्यांची पत्नी
✔ सिकलसेल आजारग्रस्त व्यक्ती

💡 उत्तरदायित्वाची अट:
अर्जदाराचे कुटुंब बी.पी.एल. (गरीबी रेषेखाली) असावे अथवा वार्षिक उत्पन्न ₹२१,०००/- पेक्षा जास्त नसावे (विशेष परिस्थितीत दिव्यांगांसाठी काही ठिकाणी ₹५०,०००/- पर्यंत मंजूर असल्याची उदाहरणेही आहेत).

---

योजनेचे लाभ – किती मदत मिळते?

महत्त्वाचे: सध्या (२०२५-२६ स्थिती)

सरकारने निर्णय घेतला आहे की योजनेअंतर्गत मासिक आर्थिक अनुदान ₹1,500/- पासून वाढवून ₹2,500/- करण्यात येईल. हे नवीन दर ऑक्टोबर २०२५ पासून लागू होणार आहे.

📌 याचा अर्थ:
✨ पूर्वी पात्र लोकांना ₹1,500/- प्रति महिना मिळत होते.
✨ आता तो अनुदान ₹2,500/- प्रति महिना मिळणार आहे.
✨ हा निर्णय विशेषतः दिव्यांग आणि निराधार मात्र सर्व पात्रांसाठी लागू होण्याची शक्यता आहे.

---

अर्ज प्रक्रिया (How to Apply)

पात्र लाभार्थी अर्ज करू शकतात खालील ठिकाणी:

🔹 जिल्हाधिकारी कार्यालय
🔹 तहसीलदार कार्यालय (निराधार अनुदान शाखा)
🔹 तलाठी कार्यालय

📌 अर्ज करताना आवश्यक कागदपत्रे:
• वयाचा पुरावा
• रहिवासी प्रमाणपत्र
• उत्पन्न प्रमाणपत्र
• आजार/अपंगत्व प्रमाणपत्र (ज्यांना लागू असेल)
• आधार कार्ड/बँक खात्याची माहिती

---

सद्यस्थिती (२०२६)

✔ हे अनुदान महाराष्ट्र शासनाद्वारे चालते आणि लाखो गरीब/निराधार लोकांना आर्थिक सहाय्य म्हणून दिले जात आहे.
✔ नवीन वृद्धीचे ₹2,500/- दर ऑकटोबर २०२५ पासून लागू होण्याचे शासनाने मंजूर केले आहे.
✔ राज्यातील सुमारे 4.5 लाखांच्या आसपास लोकांना योजनेचा लाभ मिळत आहे.
✔ काही भागात स्थानिक पातळीवर लाभार्थ्यांच्या अर्जांना त्वरित मंजुरी दिली जाण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत.

---

महत्वाचे मुद्दे (Key Points)

📌 या योजना फक्त महाराष्ट्र राज्यातील कायमचे रहिवासी लाभार्थ्यांसाठी आहे.
📌 लाभ थेट बँक खात्यात (DBT) पाठवला जातो, त्यामुळे लाभार्थ्यांना मध्यस्थ शुल्क लागत नाही.
📌 योजनेत नियमितपणे वेळोवेळी शासन निर्णयानुसार सुधारणा होत असतात (जसे की अनुदान वाढ).

---

थोडक्यात पण महत्वाचे

👉 संजय गांधी निराधार अनुदान योजना ही एक राज्य पुरस्कृत अनुदान योजना आहे जी महाराष्ट्रातील गरीब, अनाथ, दिव्यांग आणि विविध सामाजिकदृष्ट्या दुर्बल वर्गांना आर्थिक सहाय्य देते. पात्र लाभार्थ्यांना दरमहा ₹2,500/- (नवीन दर) मिळणार आहे आणि ही रक्कम थेट त्यांच्या बँक खात्यात ट्रान्सफर केली जाते.

---

छान 👍 मग मी तुम्हाला संजय गांधी निराधार अनुदान योजनेसाठी
1️⃣ आवश्यक कागदपत्रांची संपूर्ण यादी
2️⃣ अर्ज कसा करायचा (ऑनलाइन + ऑफलाइन)
3️⃣ BPL / उत्पन्न पात्रता कशी तपासायची
ही माहिती सोप्या भाषेत देतो.

---

1) आवश्यक कागदपत्रांची यादी (Documents Required)

अर्ज करताना खालील कागदपत्रे लागतात:

सर्वांसाठी आवश्यक:

1. आधार कार्ड
2. रहिवासी प्रमाणपत्र (डोमिसाईल – महाराष्ट्र राज्याचे)
3. उत्पन्न प्रमाणपत्र (तहसीलदारांकडून)
4. वयाचा पुरावा (जन्म दाखला / शाळेचा दाखला / आधार)
5. बँक पासबुकची झेरॉक्स (खाते DBT साठी)
6. फोटो (पासपोर्ट साईज 2)
7. रेशन कार्ड
8. स्वयंघोषणापत्र (निराधार असल्याचे)

विशेष प्रवर्गासाठी:

✔ अपंग व्यक्ती – अपंगत्व प्रमाणपत्र
✔ विधवा महिला – पतीचा मृत्यू दाखला
✔ घटस्फोटीत महिला – न्यायालयाचा आदेश
✔ आजारग्रस्त – शासकीय रुग्णालयाचे प्रमाणपत्र
✔ अनाथ मुले – ग्रामपंचायत / बालकल्याण समिती प्रमाणपत्र
✔ कैद्याची पत्नी – तुरुंग अधीक्षक प्रमाणपत्र

---

2) अर्ज कसा करायचा? (How to Apply)

A) ऑफलाइन अर्ज पद्धत (सर्वात जास्त वापरली जाते)

तुम्ही अर्ज करू शकता:
📍 तहसीलदार कार्यालय (निराधार शाखा)
📍 तलाठी कार्यालय
📍 जिल्हाधिकारी कार्यालय

प्रक्रिया:

1. तिथून अर्जाचा फॉर्म घ्या
2. सर्व माहिती भरा
3. कागदपत्रे जोडून जमा करा
4. पावती घ्या
5. चौकशी (तलाठी / ग्रामसेवक) होईल
6. मंजुरीनंतर पैसे खात्यात जमा होतील

⏳ साधारण 30 ते 60 दिवसात मंजुरी मिळते.

---

B) ऑनलाइन अर्ज पद्धत (जिथे उपलब्ध आहे)

काही जिल्ह्यांमध्ये ऑनलाइन सुविधा आहे:

स्टेप्स:

1. https://aaplesarkar.mahaonline.gov.in
2. Register / Login करा
3. “संजय गांधी निराधार अनुदान योजना” निवडा
4. फॉर्म भरा
5. कागदपत्रे अपलोड करा
6. अर्ज सबमिट करा
7. अर्ज क्रमांक जतन करा

---

3) BPL / उत्पन्न पात्रता कशी तपासायची?

उत्पन्न अट:

✔ वार्षिक उत्पन्न ₹21,000 पेक्षा कमी असावे
(काही विशेष गटांसाठी ₹50,000 पर्यंत)

उत्पन्न प्रमाणपत्र कसे काढायचे?

➡ तहसीलदार कार्यालय
➡ आपले सरकार पोर्टल
➡ CSC केंद्र

---

BPL यादी कशी पाहायची?

ऑफलाइन:

➡ ग्रामपंचायत कार्यालय
➡ तलाठी कार्यालय
➡ तहसील कार्यालय

ऑनलाइन (रेशन कार्ड आधारित):

1. https://rcms.mahafood.gov.in
2. रेशन कार्ड नंबर टाका
3. तुमचे नाव BPL यादीत आहे का ते तपासा

---

4) अनुदान किती मिळते? (Current Status)

💰 सध्या मिळणारी रक्कम:
✔ पूर्वी: ₹1,500 / महिना
✔ नवीन निर्णयानुसार: ₹2,500 / महिना (टप्प्याटप्प्याने लागू)

💳 पैसे थेट बँक खात्यात DBT द्वारे जमा होतात.

---

5) अर्ज नाकारला तर काय करावे?

जर अर्ज नाकारला गेला तर:
✔ कारण लेखी मागा
✔ कागदपत्र सुधारून पुन्हा अर्ज करा
✔ तहसीलदारांकडे अपील करा
✔ जिल्हाधिकारी कार्यालयात तक्रार करा

---

थोडक्यात पण महत्वाचे

✔ एकाच व्यक्तीस एकच अनुदान
✔ चुकीची माहिती दिल्यास अनुदान बंद होऊ शकते
✔ दरवर्षी नूतनीकरण (renewal) करावे लागते
✔ बँक खाते आधारशी लिंक असावे